Ukiut 200-t: Aalut Kangermiu 1822-1869

Aalut Kangermiu (1822-1869) eqqumiitsuliortuuvoq, aammalu unikkaartartuusimalluni. Imilertakkanik qalipakkat, naqitikkat, titartakkat, allakkallu aqqutigalugit piniartarneq, kulturit naapinneri, ulluinnarni inuuneq, pinngortitaq, illup iluani pisattat allallu oqaluttuarisimavai. Aalut inuusimavoq oqaluttuarisaanermi immikkut soqutiginaatilik. Inuunerata nalaani Kalaallit Nunaanni marloqiusaanerit atuuttut nammineq pigisimavai. Piniartuusimavoq, allarpassuillu assigalugit pisaani inuuniutigisimallugit, aammali Nuummi Qatanngutigiinniat ataanni ajoqiusimalluni. Taamani kalaallisut atuarsinnaasut allassinnaasullu ikitsuinnaat ilagisimavaat.

Aviisi Atuagagdliutit aqqutigalugit Aaluup suliai saqqummersinneqaqqaarput. Aviisimik pilersitsisoq, Heinrich Rink, 1858-imi aviisigut allagarsiilluni tamanik kajumissaarivoq kalaallit oqalualaarutaannik oqaluttuaannilu imaluunniit ”… kalatdlinut atuaruminartut nalingínait tamaisa. ãma piumagaluarpáka assilialiat nunatdlo ássinge, nunap inuisa sanait…”.

Kajumissaarut Aaluup qisuariarfigaa, kajumisaarutillu kingorna saqqummersitat arlallit Aalut Kangermiup suliaanik imaqartarsimapput. Rinki aqqutigalugu Aaluup qisummik kigartuilluni eqqumiitsulioriaaseq ilisimalersimavaa, Rinkip qisummit kigartuilluni naqitikkanik Europameersunik Aalut nassissimavaa, taamaalillunilu naqiterilluni eqqumiitsulioriaaseq ilisimalersimallugu. Aaluup titartakkani nammineq qisummut kigartuganngortarsimavai, ilaatigullu allat titartagai kigartugarisarsimallugit, akerlianillu, Aaluup titartagai allanit kigartuganngorneqartarsimallutik, soorlu Nuummiumit Marcus Lyngemit suliarineqartarsimallutik.

Aalummit kingornussat Kalaallit Nunaanni eqqumiitsuliornermi suli ullumikkumut takussaasarput, allaallu nittartakkatigut attaveqatigiittarfinni aamma takussaasarlutik. Erniinnartumik periuseqarnerata inuttaliarisartagaasalu takuminarnerisa eqqumiitsuliai silarsuarmi tamani inunnut tamanut paasiuminartunngorsimapput, tikikkuminassuseqarlutillu. Aalup suliarisimasai 350-it ilismaneqarput, uanilu saqqummersitsinermi imilertakkamik qalipagai 50-it takutinneqarput. Taakku saniatigut qisummut kigartukkanit sananeqaqqaarsimaneranit naqiteqqitat arfinillit takutinneqarlutik.

Eqqumiitsuliat Nunatta Katersugaasivianit atorneqarput, saqqummersitsinerlu Tapiissuteqarfik Sermeq-mit taperneqarpoq.

 

Allaaserisani siulleq uani atuaruk: Aalut and Collective Authorship at the Nuuk Printing Press by Bart Pushaw