Arnarulunnguamut eqqaassutissaq
Nuutoqqap ilaani nuunnguami Arnarulunnguamut eqqaassutissaq inisseqqavoq.
Arnarulunnguaq (1896-1933) Qaanaaminngaanneersut allat ilangalugit 1921-mit 1924-mut Knud Rasmussenip ilisimatusarluni angalanerani (5. Thuleekspedition) peqataasimavoq, Avanersuarmit Siberia angullugu, katillugu 18.000 km missaanik takissusilik. Ingerlaarfiit arlallit arnat allat ilaasarsimagaluartut, Arnarulunnguaq kisiartaalluni ilisimatusarluni angalaneq tamaat peqataasimavoq. Ullutsinni arnarpassuarnut maligassiuisuuvoq, sivitsortumillu angusimasai pillugit eqqaassutissiortoqartariaqartoq eqqartorneqartarsimalluni. 2008-mili Peqatigiiffik Arnarulunnguaq suliniuteqarsimavoq, Arnarulunnguaq nersorumallugu oqaluttuarisaanermilu inissilluarneqarnissaa anguniarlugu. Sapaammi septembarip 22-ani 2024-mi, angalasimanerup ukiunik hunnorujunngortorsiornerani, Arnarulunnguamut eqqaasutissaq immikkut pisumik uleerneqarpoq.
Eqqaassutissaq Aka Høeghimit (in. 1947) pilersinneqarpoq, ujaqqanik qiperuisartoq qallunaaq Thomas Kjær Andersen (in. 1978) suleqatigalugu. Eqqaassutissaq Kalaallit Nunaannit ujaqqamit gnejs-iusumit qiperugaavoq. Ujaqqami Arnarulunnguup kiinaa aammalu qimmit aqqanillit qiperorneqarsimapput. Arnarulunnguup inuuniarnermut pingaaruteqarluinnartunik piginnaasaqarneranut ilisarnaatitut sisammik manngertornersinnaanngitsumik meqqutiliaq angisooq ujaqqamut kapputeqqavoq. Ujaqqami Aka Høeghip atsiornera aamma nassaarineqarsinnaavoq.
Aka Høegh Kalaallit Nunaanni eqqumiitsuliortuni qalipaasutut, ilusilersuisartutut aammalu naqiterisartutullu ilisimaneqarluartut ilagaat. Nuummi Grafisk Værkstedimi (eqqumiitsuliortut naqiteriviat, maanna Eqqumiitsuliornermik Ilinniarfik) suleqataasarsimavoq, Københavnimi Kunstakademimi ilinniartutut peqataasarsimavoq, aammalu ujaqqanik qiperuisartumut Ole Christensenimut (1932-2000) ilinniartuusimalluni. Eqqumiitsuliortut allat peqatigalugit 1993-94-imi illoqarfimmi eqqumiitsuliorneq “Ujarak inullu” suleqataaffigisimavaa, suliaalu maannamut suli Qaqortumi takuneqarsinnaallutik. Aka Høeghip kalaallit oqaluttuatoqaannik ilusilersuisarnera Kalaallit Nunaanni kulturimi nutaanerusumi ilisarisimaneqarluartutut pingaaruteqalersimapput.
Arnarulunnguamut eqqaasutissap ujarattaa attorneqarsimanngitsutungajak isikkoqarpoq. Ujarak qanillillugu Arnarulunnguaq nassaarineqarsinnaavoq, qaavalu malillugu qimmit aqqanillit ujarneqarsinnaallutik. Ujaqqap imminermini titarnerini kinnganerinilu Aka Høeghip titartaariaasaa maligaasarlunilu anersaalik takussaavoq. Ujaqqap allanngortiterpallaarneqannginnissaa pillugu Aka Høeghip ujarak taannarpiaq toqqarsimavaa. Ilisimatusarlutik angalasut nuna ingerlaarfigisimasaat ujaqqami takusinnaasimavaa. Ujaqqap ilusaani kinnganerinilu qimmit aqqanillit aamma takusinnaasimavai, ujaqqamillu ersarissillugit qiperorsimallugit. Aka Høeghip Arnarulunnguup assingi misissorlugit titartaqattaarsimavaa, ujaqqamut qiperugassaq titartalugu. Arnarulunnguup kiinaa qungujulalaartoq annoraalerluni ilupaaruserneqarsimasumik nasarsimasoq Kalaallit Nunaanni ilisimaneqarluarpoq.
Aka Høegh imminut assilialiaraluni eqqumiitsuliortarsimavoq, aammalu 1970-ikkunniilli arnat nukittuut anersaallit kimitttussuseqartullu assilialiarisarsimallugit. Kalaallit oqaluttuatoqaannik ilusilersuisarnermini tamanna ingerlateqqittarpaa – soorlu inuit assingi, nuna, uumasullu, titartaariaatsini maliguaartoq ilisarnaatigalugu suliamini. Høeghip naqiterisarnera misissoraani kiinnat – inuit – aamma nassaassaapput, ilaqutariit akornanni imaluunniit nunamik uumasunillu ungaluneqarsimallutik. Aka Høeghip Arnarulunnguaq arnatut nukittuutut, immikuullarissutut, assilianngorsimavaa, inuunermi ilaa qimusserluni inuusimasoq, ilisimatusarluni angalanermi peqataalluni.
Eqqaassutissap allequtaatut ujarak malunnaateqanngitsoq toqqarneqarsimavoq. Arnarulunnguup atiata ataani kalaallisut allanneqarsimavoq: “Inuit nunaannik kaajallaaqataasoq.” 1978-imi atuakkiortoq Aqqaluk Lynge (in. 1947) tusagassiortoq Jørn Mathiassen (1929-2003) peqatigalugu ilisimatusarluni angalaneq malillugu angalasimapput, 1982-imilu Lyngep Arnarulunnguaq nersorniarlugu taalliarisimavaa. Taallamit taasumannga oqaaseqatigiit ataatsit kalaallisut, qallunaatut tuluttullu allequtaanut qiperorneqarsimapput:
“Illeqartinnak angalaneq apuuffeqanngilaq“
Eqqumiitsuliortut suli maannamut Arnarulunnguup oqaluttuarisaanera isumassarsiorfigisarpaat, ilaatigut Ivínguak’ Stork Høeghip (in. 1982) Arnarulunnguup assingi digitalimik eqqumiitsulioraangami suliareqqittarpaa. 1991-imi Ole Kristiansenip (in. 1965) nuuteq “Pop Uummataaruffimmi” saqqummersippaa, tassani nipilersugaq “Arnarulunnguaq” ilaalluni. Toqqaannartumik oqanngikkaluartoq Arnarulunnguamut tunngatinneqarpoq, nipaalluni eqqarsatersuuteqarpaluttoq. Arnarulunnguaq inuttut qanilaartutut nipaatsutullu ilisaritinneqakkajuttarpoq, meeraanerminilu aliasunnermik misigisaqarsimasutut, soorlu nipilersukkami aamma eqqaaneqartoq. 2026-mi Københavnimi Bellevue Teaterimi ilisimatusarluni angalaneq pillugu isiginnaagassiaq “Den sidste slæderejse” (Qimussinik angalaneq kingulleq) takutinneqarpoq, tassani Nukâka Coster-Waldau (in. 1971) inuttaalluni. Aka Høeghip Arnarulunnguaq 2025-mi assilianngoqqissimavaa, tassa naqitikkami “Angalaneq“-mik qulequtsersimasaani. Naqitigaani Arnarulunnguup kiinaa iluparusersimasumik nasaqqasoq takuneqarsinnaavoq, tunuata tungaani aputini tumit takuneqarsinnaallutik.
Eqqaassutissap uleerneqarnerani Aqqaluk Lyngep 1982-imi taalliarisimasani atuarpaa. Aqqaluk Lyngep angerlarsimaffimmini taallaq atuaraa uani tusarnaarsinnaavat:
Eqqaassutissap suliarineqarnerani Ulannaq Ingemannip Peqatigiiffik Arnarulunnguaq suleqatigalugu pisut malinnavigalugit naatsumik filmiliorsimavoq (22 min. miss.). Youtubekkut isiginnaagassiaq isiginnaaruk:
ARNARULUNNGUAQ (2024)
Allaaserinnittoq: Hanne Kirkegaard, 2026.
Assit: Cebastian Rosing.